• slideshow20a-06
  • slideshow20a-03
  • slideshow20a-05
  • slideshow20a-04
  • slideshow20a-02
  • slideshow20a-01

Ανδρική φορεσιά


«Ντύσου, να βάλεις σκολινά, να πας εις την ξεφάντωση που σ’ έχουν καλεσμένο», λέει η Σάρα στον υιό της στην Θυσία του Αβραάμ. Από αυτή την αναφορά επιβεβαιώνεται ότι ανέκαθεν οι κρητικοί διαχώρισαν τις φορεσιές τους σε καθημερινές και σε αυτές όπου έβαζαν στις χαρές και στα πανηγύρια. Την ανδρική φορεσιά επιμελούνται οι "τερζήδες", μόδιστροι που γνώριζαν την τεχνική του "τεχριλιού". Τα υποδήματα αναλαμβάνουν οι "στιβανάδες". 

Η επίσημη φορεσιά τους οι βράκες ή σαλιβάρια από τσόχα μπλε ανοιχτού χρώματος αποτελούνταν από: Την βράκα κεντημένη με γαϊτάνι στις ραφές και στις γάμπες, το γιλέκο τους άλλοτε σταυρωτό (επηρεασμένο από το σταυρωτό προστερνίδιο των Βυζαντινών) και άλλοτε γιλέκο ανοιχτό μπροστά ώστε να φαίνεται το μεταξωτό πουκάμισο, το μεϊντάνι το οποίο ήταν κεντημένο από μαύρο τεχρίλι (αργότερα στα χρόνια του Βυζαντίου ήταν χρυσοκέντητο), την φαρδιά ζώνη ή το ζωνάρι μήκους δέκα μέτρων, το σπαστό φέσι, σήμα κατατεθέν των ναυτικών και των εμπόρων. Στα χρόνια της σκλαβιάς αντικαθίσταται με το σαρίκι ή τον μαντιλέ, τα άσπρα στιβάνια, το μαχαίρι περασμένο χιαστί στο ζωνάρι, το καπότο , ένα είδος κάπας με κόκκινη τσόχα στο εσωτερικό και το εξωτερικό της είναι ίδιου χρώματος με τα σαλβάρια. Είναι πλούσια κεντημένο στην κουκούλα και στις ραφές. Φοριέται ριχτό στους ώμους. Τέλος, την φορεσιά συμπληρώνει η καδένα. Ένα παραδοσιακό κόσμημα, ιδιότυπης κατασκευής από ασημένια αλυσίδα. Είναι χοντρή, μακριά χειροποίητη βυζαντινού τύπου. Κρεμιέται στο λαιμό και στολίζει το στήθος και καταλήγει στο ζωνάρι. Είναι διακοσμημένη- σκαλισμένη- με διάφορα σχέδια όπως δικέφαλους αετούς και γεωμετρικά σχήματα.

Επιπλέον, όσον αφορά τα σαλβάρια υπάρχει μια διαφοροποίηση στα χρόνια της Κρητικής πολιτείας.  Στις 9 Δεκεμβρίου του 1898, αποβιβάζεται στα Χανιά ο Πρίγκιπας Γεώργιος ως ύπατος αρμοστής της Κρητικής Πολιτείας. Βασικό μέλημα του Γεωργίου ήταν η δημιουργία σώματος χωροφυλακής. 1500 άνδρες αποτελούσαν το σώμα, το οποίο όμως χρειαζόταν και να έχει κατάλληλη ενδυμασία. Ως ένδυμα, της Κρητικής χωροφυλακής ήταν τα "σαλβάρια" . Βράκα , σταυρωτό γιλέκι, "μεϊντάνι", ζώνη και στιβάνια αποτελούσαν τον ρουχισμό οπλιτών και υπαξιωματικών, με τις εξίς όμως διαφορές: το μεϊντάνι ήταν λιτό ( χωρίς χάρτζα) με μια ελαφριά λευκή διακόσμηση στις παρυφές και το γιλέκο κόκκινο. Αυτό μας λέει και η μαντινάδα " μην αγαπήσεις δάσκαλο γιατί αγαπά τον άρτο αγαπά χωροφύλακα κοκκινογελεκάτο". Ένα επίλεκτο ολιγομελές σώμα αντρών, αποτελούσε τους σωματοφύλακες του πρίγκιπα, γνωστοί και ως Καβάσηδες. Φορούσαν την παραδοσιακή κρητική φορεσιά με το σταυρωτό γιλέκι χρώματος κόκκινο πλουσιότατα διακοσμημένη με χρυσάφι κεντήματα. Φορούσαν επίσης ασημομάχαιρο στη ζώνη , καδένα σπαστό κόκκινο φεσάκι και λευκά στιβάνια.

Η Μεικτή φορεσιά κάνει την εμφάνιση της το 1905 στην επανάσταση του Θερίσου όπου την φορούσε ο Βενιζέλος. Αποτελούταν από την γκιλώτα, ένα είδος παντελονιού  στρατιωτικού τύπου, παρόμοιο με αυτό των ξένων ιππέων. Στιβάνια μαύρα ή μπορντό τα οποία ήταν απαραίτητα για την αγροτική ζωή των κρητικών και την μετακίνηση τους στα βουνά, ζωνάρι, μαχαίρι, ασημένια αλυσίδα και σταυρωτό γιλέκο.Επίσης , αν οι καιρικές συνθήκες το απαιτούσαν φορούσαν και το μεϊντάνι. Η φορεσιά αυτή καθιερώθηκε για τους νέους και τους ντελικάνιδες, ενώ τα σαλβάρια φοριούνται όλο και πιο σπάνια και από ανθρώπους μεγάλης ηλικίας.

Επιπρόσθετα , καθώς οι Κρήτες ήταν έμποροι και η Κρήτη ένα νησί σταθμός λόγω της  γεωγραφικής της θέσης, το ευρωπαϊκό σακάκι και γιλέκο κάνουν την εμφάνιση τους στην κρητική φορεσιά και φοριούνται  με γκιλώτα και στιβάνια δίνοντας στους κρητικούς αέρα δυτικό και μοντέρνο. Πολλές φορές το γιλέκο δίνει την θέση του στην καζάκα, ένα μάλλινο γιλέκο διάφορων χρωμάτων.

 

 Πηγές

Ιωάννης Θεμ. Τσουχλαράκης, Θρασύβουλος Θεμ. Τσουχλαράκης , " Η ιστορία και η λαογραφία της Κρητικής φορεσιάς"

Ευαγγελία Κ. Φραγκάκη "Η λαϊκή τέχνη της Κρήτης".