• slideshow20a-06
  • slideshow20a-03
  • slideshow20a-05
  • slideshow20a-04
  • slideshow20a-02
  • slideshow20a-01

Γυναικεία φορεσιά

Αν και οι αντρικές φορεσιές είναι κοινές για όλο το νησί, δεν συμβαίνει το ίδιο και με τις γυναικείες φορεσιές. Διαφέρουν από νομός σε νομό , διατηρώντας ελάχιστα κοινά σημεία όπως τα ποικίλα  χρώματα που συμβολίζουν σύμφωνα με τους μινώϊτες την αγάπη για την ζωή, τον παραδοσιακό συρμάτερο χρυσό σταυρό και τα φλουριά που κοσμούν τον λαιμό.

Ξεκινώντας από ανατολικά και από τον νομό Ηρακλείου, συναντάμε την φορεσιά την  Κούδα ή φορεσιά της Κριτσάς πήρε το όνομά της από ένα εξάρτημα σε σχήμα φούστας, χρώματος κόκκινου που ονομάζεται κούδα (στα ιταλικά σημαίνει ουρά). Από τον τρόπο που φοριέται και πιάνεται στο πίσω μέρος σχηματίζει μια ιδιότυπη διακόσμηση σε σχήμα ουράς. . Αποτελείται από άσπρη μακριά πουκαμίσα που έχει κεντήματα στα μανίκια και στο τελείωμα. Ίδιο κέντημα φέρουν το παντελόνι και η ποδιά. Το γιλέκο της φορεσιάς έχει ίδιο χρώμα με την κούδα, και είναι πιο μακρύ καλύπτοντας τους γοφούς. Ιδιαίτερο είναι το κεφαλομάντηλο της φορεσιάς. Είναι λευκό, πολύ μακρύ και έχει ιδιαίτερο δέσιμο.

Συνεχίζοντας στο νομό Ρεθύμνης συναντάμε την  σαρτζά ή  ανωγειανή φορεσιά.  Πήρε το όνομά της από ένα βασικό κομμάτι της στολής που έχει σχήμα ποδιάς και λέγεται σάρτζα. Φορέθηκε σε ολόκληρη την Κρήτη αλλά ιδιαίτερα στα Ανώγεια απ' όπου και πήρε το όνομά της. Η στολή αποτελείται από μια φαρδιά παντελόνα φουφουλωτή στα κάτω άκρα. Από πάνω μπαίνει μια μακριά πουκαμίσα, είναι τόσο μακριά όσο να φαίνεται το κάτω μέρος από τις μπατζάκες του παντελονιού. Η ποδιά της φορεσιάς είναι η κλασική κρητική ποδιά με τα πλούσια κεντήματα. Η σάρτζα, που έχει κόκκινο χρώμα, είναι μια ποδιά που δένεται πίσω και οι δυο της άκρες πιασμένες μπαίνουν στην αριστερή πλευρά της ζώνης, η οποία είναι και αυτή κόκκινη υφαντή. Το γιλέκο φτιάχνεται από τσόχα σε διάφορα χρώματα, με επικρατέστερο το μαύρο, κι είναι πλούσια χρυσοκεντημένο. Το κεφαλομάντηλο είναι κόκκινο ή βυσσινί με χρυσό ή κίτρινο κρόσσι.

Στο νομό Χανίων συναντάμε δύο γυναικείες φορεσιές. Η Σφακιανή  φορεσιά είναι η γιορτινή φορεσιά της περιοχής των Σφακίων και φορέθηκε σε ολόκληρη τη δυτική Κρήτη. Είναι η φορεσιά με τα παλιότερα στοιχεία απ' όλους τους τύπους ενδυμασιών που παραλάβαμε στις αρχές του 20 ου αιώνα. Αποτελείται από πολύπτυχη φούστα σε χρώμα κόκκινο συνήθως. Στο κάτω μέρος έχει φάσα από δυο φαρδιά χρυσαφένια σιρίτια. Το πουκάμισο της φορεσιάς είναι λευκό υφαντό, μεταξωτό ή βαμβακερό και στις άκρες των μανικιών μπορεί να έχει πλούσια κεντήματα ή προσαρπτόμενη δαντέλα.

Πάνω απ' το πουκάμισο μπαίνει το μεσάτο γιλέκο, του οποίου τα μανίκια μπορεί να είναι αποσπώμενα. Το γιλέκο είναι χρώματος μαύρου, μπλε ή βυσσινί, φτιαγμένο από τσόχα ή βελούδινο ύφασμα καλής ποιότητας. Είναι χρυσοκέντητο και μπροστά έχει άνοιγμα σε σχήμα V και κλείνει στο κάτω μέρος του σε ένα σημείο. Την πλάτη μετά τη Β' βυζαντινή περίοδο κοσμεί ο σταυρός. Το μαντήλι μπορεί να έχει χρώμα κόκκινο ή βυσσινί και να δένεται στο κεφάλι καλύπτοντας όλα τα μαλλιά. Στο λαιμό τοποθετείται ένα φουλάρι που καλύπτει το στήθος και ο παραδοσιακός σταυρός. Τη φορεσιά συμπληρώνει η υφαντή λευκή ποδιά, διακοσμημένη με πλούσια κεντήματα και το τσόχινο ζωνάρι.

Η δεύτερη φορεσιά που συναντάμε είναι η χανιώτικη, πιο απλή από την σφακιανή που αποτελείται από φούστα διάφορων χρωμάτων, άσπρο πουκάμισο , γιλέκο , άσπρο μαντίλι και φλουριά στο λαιμό.

Υπάρχουν ακόμα δυο φορεσιές που συμπληρώνουν την γυναικεία ενδυμασία.

Η παραδοσιακή κρητική νυφική φορεσιά, ένα άσπρο μακρύ φόρεμα που στα μανίκια και στον ποδόγυρο φέρει κεντήματα γονιμότητας, γεωμετρικών σχημάτων και λουλουδιών. Ένα λεπτό άσπρο μακρύ μαντίλι καλύπτει τα μαλλιά και μια χρυσή ζώνη καλύπτει τη μέση. Πολλές φορές την συμπληρώνει μεσάτο γιλέκο και άσπρο καπότο. Φυσικά δεν λείπει ο σταυρός.

Και τέλος, υπάρχει μια απλή φορεσιά , πιο άνετη σχεδιασμένη για τις αγροτικές δουλειές και την συντήρηση του νοικοκυριού. Αποτελείται από μια μακριά γκρι φούστα, από μια απλή μαύρη μπλούζα και από  ένα μάλλινο ζωνάρι.

Πηγές:

Ιωάννης θεμ. Τσουχλαράκης , Θρασύβουλος Θεμ. Τσουχλαράκης, " Η Ιστορία και η Λαογραφία της Κρητικής φορεσιάς"

Ευαγγελία Κ. Φραγκάκη " Η λαϊκή τέχνη της Κρήτης"