• slideshow20a-06
  • slideshow20a-03
  • slideshow20a-05
  • slideshow20a-04
  • slideshow20a-02
  • slideshow20a-01

Η ΛΥΡΑ


«Αν έχει η Κρήτη δυο ψυχές, η μια ψυχή 'ναι η λύρα,

κι είναι γεμάτη έρωτα, ήλιο, φωθιά κι αλμύρα»

Η λύρα, σε μορφή και σχήμα παρόμοιο με αυτό που γνωρίζουμε σήμερα, αν και γνωστή στον ελλαδικό χώρο ήδη από τον 9ο αιώνα μ.Χ., άρχισε να χρησιμοποιείται στην Kρήτη, σύμφωνα με τους σύγχρονους μελετητές, μετά την τουρκική κατάκτηση, τον 17ο ή τον 18ο αιώνα. Στις μέρες μας η αχλαδόσχημη αιγαιοπελαγίτικη λύρα (που συναντάμε σε παραλλαγές στη Θράκη, τη Μακεδονία, την Κάρπαθο, την Κάσο και αλλού) θεωρείται το κατ’ εξοχήν λαϊκό όργανο της Kρήτης. Η λύρα αυτή κυριάρχησε και καθιερώθηκε τα από τα μέσα του 20ου αιώνα κυρίως εξαιτίας της επιρροής σπουδαίων και φημισμένων λαϊκών μουσικών.

H περιοχή της Kρήτης όπου ανέκαθεν κυριαρχούσε η χρήση της λύρας είναι ο νομός Pεθύμνου. Μέχρι το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα παιζόταν κυρίως μόνη της, δηλαδή χωρίς συνοδευτικά όργανα και στο κέντρο του χορευτικού κύκλου. Στο δοξάρι της συνήθιζαν να κρεμούν μικρά σφαιρικά κουδουνάκια, που λέγονται γερακοκούδουνα επειδή θεωρείται ότι παρόμοια κουδουνάκια κρεμούσαν κατά τη βυζαντινή περίοδο στα κυνηγετικά γεράκια. Κατά το παίξιμου τα γερακοκούδουνα μεταμορφώνονται σ’ ένα δεύτερο όργανο ρυθμικής και αρμονικής συνοδείας.

Τα κύρια είδη λύρας που συναντάμε σήμερα στην Κρήτη είναι τα ακόλουθα:

ΤΟ ΛΥΡΑΚΙ. Είναι η πρώτη μορφή λύρας μικρότερη σε μέγεθος από αυτή που γνωρίζουμε σήμερα και έχει ήχο οξύ.
Η ΒΡΟΝΤΟΛΥΡΑ. Είναι μεγάλη σε μέγεθος λύρα με βαθύτερο σκάφος και ήχο μπάσο.
Η BIOΛOΛYPA. Το σχήμα της είναι παρόμοιο με αυτό του βιολιού. Προέκυψε ως μια απόπειρα εξευρωπαϊσμού τη λύρας κατά το μεσοπόλεμο, εξαιτίας και της αποδοχής που έχαιρε το βιολί τα χρόνια εκείνα στην Κρήτη. Σήμερα, δεν τη συναντάμε πλέον τόσο συχνά.
Η ΑΧΛΑΔΟΣΧΗΜΗ. Είναι η γνωστή σε όλους σημερινή λύρα. Είναι κάτι ανάμεσα στο λυράκι και στη βροντόλυρα σε μέγεθος και ήχο. Η λύρα αυτή είναι που κυριαρχεί τις τελευταίες δεκαετίες στην Κρητική μουσική.

Παραδοσιακά μουσικά όργανα